روش های مطالعه آینده

تحلیل تأثیر بر روند

♻ روش «تحلیل تأثیر بر روند» نوعی پیش‌نگری است که علت،ماهیت،تأثیر بالقوه،احتمال وسرعت شکل‌گیری موضوعی در حال ظهور یا تغییری را بررسی می‌کند. برخی روندها، مانند رشد جمعیت جهانی، به‌طور نسبی پیش‌بینی‌پذیر است؛ بااین‌حال، هرچه میزان برون‌افکنی بیشتر شود، «برون‌یابی روند» در طول زمان اغلب به وخامت می‌گراید.تحلیل تأثیربرروندمی‌کوشدبرمجموعه‌ای از احتمالات تکیه کند که از هنجارهای موردِانتظار فاصله گرفته اند.

?کاربردهای روش :

?پیش‌نگری
?برنامه‌ریزی اضطراری
?تحلیل گزینه‌های سیاستی
?تحلیل تأثیر
?برنامه‌ریزی راهبردی
?طراحی سناریو

?توانمندی‌ها :

?سادگی
?اقتصادی‌بودن
?تأکید بر توجه به برون‌یابی روند، به‌صورت غیرخطی

?کاستی‌ها :

?متغیرهای ناکامل
?اتکا بر قضاوت شخص

?گام‌های اجرایی :

▫ روندی به‌عنوان سناریوی پایه‌ معرفی می‌شود که از داده‌های تاریخی سرچشمه گرفته است و هیچ‌گونه شگفتی را مفروض نمی‌گیرد؛ کارشناسان دربارۀ شیوۀ آشکار‌شدن روند، برپایه احتمال وقوع و تأثیرات ارزیابی‌شدۀ آینده، دیدگاه‌های بدیل و سناریو‌هایی تدوین می‌کنند؛ پایگاه داده‌ای، مدل‌ها یا تجسم‌سازی‌ها یا سناریوهایی را تدوین می‌کند که حدود امکان‌پذیری و زمان موردِانتظار برای فاصله‌گرفتن از آینده‌ای خالی از رویدادهای شگفتی‌ساز را نشان می‌دهد.

? برای مطالعۀ بیشتر
 Futures Research Methodology – Version 3.0, Millennium Project, 2009 CD ROM
روش‌شناسی پژوهش‌های آینده‌نگاری، نسخۀ ۰-۳، پروژۀ هزاره، ۲۰۰۹، لوح فشرده.

✍دکترسعیدخزائی

معرفی یک آینده‎پژوه : میشل گوده

میشل گوده از چهره‌های سرشناس آینده‌ پژوهی اروپا است و بسیاری از پژوهش‌ها و پروژه‌های بزرگ در این منطقه، متأثر از اندیشه‌ها و روش او هستند. وی متولد ۱۹۴۸ میلادی و عضو فرهنگستان فناوری و دانشکده هنرها و کسب و کار فرانسه است.

 

◾️گوده پس از اخذ دکترای ریاضیات و آمار از دانشگاه سوربن در سال ۱۹۷۴ میلادی و سال‌ها فعالیت و کسب تجربه در حوزه‌های صنعتی و اقتصادسنجی، در دهه ۱۹۸۰ میلادی به عنوان مشاورآموزشی وتحقیقاتی به همکاری با کمیسیون اروپایی پرداخت و در این زمان، به اهمیت و ضرورت برنامه‌ریزی‌های کلان و راهبردی و جایگاه آینده‌پژوهی آگاه شد. این فعالیت‌ها به تدوین کتاب بسیار معروف «راهنمای دورنگری و آینده‌ نگری» در سال ۱۹۸۵ میلادی انجامید که به بسیاری از زبان‌های مهم دنیا ترجمه شده است. کتاب موفق دیگر او «از پیش بینی تا عمل: مقدمه‌ای بر آینده‌نگری راهبردی» چاپ یونسکو (۱۹۹۴ میلادی) است.

 

◾️در دهه ۱۹۹۰ گوده تلاش خود را معطوف به ترکیب سه نگره عمده ذیل آینده‌نگاری کرد:

 

▫️دگراندیشی، تعامل و کارگروهی و کاربست

▫️روش‌شناسی علمی. مهمترین دستاورد

▫️روش‌شناسی گوده و همکارانش «روش تحلیل ساختاری» است که اغلب با نرم‌افزارهای MICMAC و MACTOR شناخته می‌شود.

 

در سال های اخیر، گوده و همکارانش بیش از هرچیز به بسط سناریونگاری بر اساس دیدگاه‌های مکتب پراسپکتیو و تحلیل موضوعات ملی و منطقه‌ای پرداخته‌اند. گوده در مقدمه کتاب اخیر خود «آینده‌نگری راهبردی» می‌نویسد: «باید به سراغ فلسفه‌ای بنیادی از آینده‌نگری برویم که در سراسر دنیا شناخته شده باشد.»

معرفی یک آینده پژوه: تئودور گوردون

♻  تئودور گوردون یکی از پیشگامان حوزه آینده‌پژوهی، کارآفرین و یک مخترع و متخصص در روش پیش‌بینی، برنامه‌ریزی و تجزیه و تحلیل سیاست است. وی از جمله آینده‌پژوهانی است که فعالیت حرفه‌ای خود را به عنوان مهندس شرکت هوایی داگلاس و مشاور در اندیشکده رند آغاز و سپس با تشکیل شرکت مشاور «فیوچرز گروپ» در سال ۱۹۷۱ به کار خود ادامه داد.

 

◾ گوردون در آغازین سال‌های دهه شصت میلادی،  کتابی با عنوان «آینده» منتشر کرد.این کتاب در مرزهای پیشگامانه حوزه آینده‌پژوهی نوشته شده بود. گوردون با هدف گردآوری اطلاعات برای تألیف کتاب خود، با دانشمندان گوناگونی گفت‌وگو کرد و درباره فعالیت‌های آن‌ها و پیامدهای این فعالیت‌ها سؤال کرد. همین امر به آشنایی و ارتباط او با پژوهشگران اندیشکده رند منجر شد. این ارتباط، به‌ویژه در مورد ریاضیدانی به نام اولاف هلمر از اهمیت فراوانی برخوردار است.در واقع گوردون جزء اولین کسانی است که در سال ۱۹۶۴ به اتفاق اولاف هلمر، از روش دلفی برای پیش‌نگری تحولات جهان آینده استفاده کرد. در این سند که تحت عنوان «گزارشی درباره یک مطالعه پیش‌نگری درازمدت» توسط اندیشکده رند منتشرشد، نظرات گروهی ازخبرگان درباره ویژگی‌ های کلیدی جهان در سال‌های ۱۹۸۴ تا ۲۰۰۰ ارائه و بررسی شده است. اما از بین هشت پیش‌ نگری مشخص آن‌ها برای سال ۲۰۰۰، هفت مورد برخلاف تصور گروه خبرگانِ شرکت‌کننده در دلفی، تحقق نیافت!

 

◾گوردون از بنیانگذاران و عضو هیأت مدیره پروژه هزاره است، وی در این پروژه که توسط دانشگاه سازمان ملل متحد انجام می‌گیرد حضور مؤثر داشته و ویراستار ارشد «گزارش سالانه وضعیت آینده» است. گزارش سالانه وضعیت آینده (که ترجمه فارسی آن به اهتمام دکتر محسن بهرامی و با حمایت «مرکز توسعه فناوری نیرو- متن» در ایران چاپ می‌شود) به روندها و پیش‌ نگری‌ها در حوزه‌های مختلفی مانند توسعه پایدار، جمعیت و منابع جنگ، صلح، تروریسم،شاخص‌‌های وضعیت آینده و همچنین سیاستگذاری علم و فناوری اختصاص دارد.

 

◾گوردون از جمله کسانی است که در زمینه روش‌شناسی آینده‌پژوهی آثار قابل توجهی از خود به جای گذاشته است. وی در کتاب روش‌شناسی آینده‌پژوهی که با همکاری جروم سی.گلن نگاشته شده است؛ به معرفی و تشریح مبانی و فنون آینده‌پژوهی می‌پردازد. این کتاب که در واقع نوعی راهنما برای علاقه مندان به آینده‌پژوهی به شمار می‌رود؛ تاریخچه، توصیف کلی، کاربردها و نقاط قوت و ضعف بیش تر فنون و ابزارها و روش‌های آینده‌پژوهی را در خود گنجانده است.گوردون درسال ۱۹۷۱گروه «آینده»  را در شرکت مشاوره به راه انداخت. پیش از تشکیل گروه آینده، گوردون یکی از بنیانگذاران سازمان غیرانتفاعی مؤسسه آینده بود؛ در واقع گوردون و هلمر در سال ۱۹۶۸، مؤسسه آینده را بنیان نهادند. اعضای این مؤسسه، پژوهش‌های خود را در بازه زمانی پنج تا پنجاه سال آینده انجام می‌دادند و برای دستیابی به سه هدف عمده تلاش می‌کردند:

 

  1. پیش‌بینی روندهای اجتماعی- اقتصادی و مفاهیم ضمنی آن‌ها در آینده؛
  2. اعلام هشدار (احتمالی) درباره انحراف قابل ملاحظه روندهای آینده از روندهای موجود؛ و
  3. ابداع و اصلاح فنون پیش‌بینی.

 

◾گوردون نویسنده مقاله «دانشنامه مک میلان در آینده» درباره علم و فناوری است. وی هم چنین نویسنده چندکتاب با موضوع های مرتبط با آینده، فضا و تحولات آن و مسائل علمی و فناوری است.در کنار «دانشنامه بزرگ آینده‌پژوهی»، از دیگر کتاب‌های وی می‌توان به «پنجره‌ای به جهان آینده»، «دلفی؛ روشی نظام‌مند برای تبادل درباره آینده»، «سناریوها؛ توصیف‌های داستان‌گونه از آینده‌های بدیل»، «روش‌شناسی آینده‌پژوهی» و … اشاره کرد.

تحلیل تطبیقی رویکردهای روش‌شناختی برای پیش‌نگری بلندمدت