?️?️برنامه ریزی برپایه سناریو?️?️ (بخش سوم)

?گام‌هایی برای کامل‌شدن :

▫️▫️ تمام فعالیت‌های رسمی تدوین سناریوها، کم‌و‌بیش به‌شکل دستی، در چارچوب کارگاه‌های آموزشی انجام می‌گیرد. رویکردهای به‌کار رفته، اغلب رویکردهای قیاسی است که الگوهای چهار گانه‌ای را به‌کار می‌برد یا رویکردهای استقرایی است که تمام آینده‌های ممکن را که چه‌بسا چالش‌ افزا یا فرصت‌ساز باشند، تعیین می‌کند و آن‌ها را باگروه‌هایی که مضامین مشترکی رادنبال می‌کنند، تلفیق و هماهنگ می‌سازد.

◾️ این دو رویکرد سودمند و روشنگر هستند؛ اما ازنظر ماهیت محدودیت‌هایی دارند. در اینجا، تنها با احتمالاتی روبه‌رو هستیم که فقط انسان‌ها می‌توانند در دورۀ زمانی محدود و با ابزارهای محدودی که در دسترس دارند، با آن‌ها دست‌و پنجه نرم کنند.اکثرکارشناسان تدوین چهارسناریو را توصیه می‌کنند.

▫️ در واقع، هنگامی‌که تنها یک سناریو تدوین شود،رویکردی که به‌کار می‌رود، رویکردپیش‌نگری است.
▫️▫️هنگامی‌که دو سناریو مدنظر باشد، به‌ احتمال‌ِ قوی، عدم‌قطعیت‌های تقابلی را محدود می‌کند.
▫️▫️▫️هنگامی هم که سه سناریو دنبال شود، مردم تصور می‌کنند که یکی از آن‌ها پیش‌نگری است.
▫️▫️▫️▫️هنگامی‌که به بیش از چهار سناریو نیاز باشد، باید روش تحلیل ریخت‌شناسی را موردتوجه قرار داد. باید به زمان‌بندی پروژه‌های سناریویی دقت کافی کرد.

◾️ هنگامی‌که راهبرد موضوعیت خود را از دست داده باشد،مدیران اجرایی کلیدی درحال جابه‌ جایی باشند، بازار یا سازمان در حالت آشوبناک داشته باشد، درگیری‌های سیاسی داخلی در اوج بوده یا اجرای پروژه‌های رقیب بیش از اندازه سروصدا به‌دنبال دارد، از انجام چنین پروژه‌هایی خودداری کنید.

?یکی از راه‌های کارآمد شناسایی آینده‌های دلخواه، آن است که این کار را با فناوری عجین کنید.سناریوها را می‌توان با بهره‌گیری از فناوری نیز تدوین کرد؛ بااین‌حال، رویکردهای فناورانه همواره کارآمدترین‌ها نیستند. البته بی‌تردید، این رویکردها دروندادهای خوبی به تفکر سناریویی تزریق می‌کنند.

◾️عرصه یا محیط‌های ویژه‌ای مانند تروریسم، انرژی‌های تجدیدپذیر، مراقبت‌های بهداشتی بدیل و… را که بدان علاقه وجود دارد، شناسایی کنید.

◾️زمانی را برای ایجاد مدلی سامانه‌ای صرف کنید.
◾️سپس پیشران‌های مهم،مانندعناصر بازار، مقررات دولتی، ارزش‌های اجتماعی، فرایندهای تولید و…، را شناسایی کنید.
◾️معین کنیدکه آنهاچگونه با بهره‌گیری از «روش تحلیل برگذر» برای انتخاب مهم‌‌ترین نیروهای پیشران یا محدودکننده، به دیگر پیشران‌ها کمک کرده یا با آن‌ها تعامل مثبت و منفی برقرار می‌کنند.
◾️بابهره‌گیری ازوضعیت‌های احتمالی یامطالعات آینده‌نگاری، کارایی سامانه را بیازمایید.

◾️ارزیابی‌های لازم را انجام دهید تا مشخص شود چه چیزی ارزش فراوانی دارد و نیازمند ارزیابی ازراه تدوین سناریو است.
◾️عناصر پیش‌معین را که بر واکنش راهبردی شما تأثیر می‌گذارد، تعیین و رتبه‌بندی کنید..
☆ پدیده‌هایی که به‌کندی تغییر می‌کند، مانند تغییرات جمعیت‌شناختی؛ زمینه‌های محدودکننده، مانند محدودیت منابع؛ رویدادهای در حال وقوع، مانند سالخوردگی تجار موفق؛ موضوعات اجتناب‌ناپذیر، مانند بحث‌های مربوط به تغییرات آب‌و‌هوا.

◾️«عدم‌قطعیت‌های کلیدی» (متغیرهای کلیدی) و پیش‌فرضهای بنیادین خودرامشخص ورده‌بندی کنید. این عدم‌ قطعیت‌ها به‌همراه عناصر پیش‌ معین، در تدوین سناریوها و بررسی تغییرات احتمالی در پارادایم‌های آینده، نقش کلیدی دارند.

◾️عنوانی موجز، رسا، استعاری و به‌یادماندنی برای عمده‌‌ترین نیروهای پیشران یا نیروهای محدود کننده (سناریو‌ها) انتخاب کنید. این عنوان باید وظیفۀ این نیروها را به‌درستی بیان کرده و پرسش اصلی و چشم‌انداز را توصیف کند.

◾️سناریوهایی چندگانه فراهم کنید.

ادامه دارد….

✍دکتر سعید خزائی